Οικολογικό Μανιφέστο για Πράσινες και Ανθρώπινες Πόλεις και Χωριά

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Πράσινη  Πολιτική Πρόταση για την Τοπική Αυτοδιοίκηση περιλαμβάνει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση εκείνων των παραγόντων που καθορίζουν τη διαχείριση των  κοινών σε τοπικό επίπεδο. Το περιβάλλον, η υγεία, η κοινωνική συνοχή αλλά και η δημοκρατική διάρθρωση των τοπικών κοινωνιών μαζί με στοιχεία πολιτικής για τα κοινωνικά ζητήματα και τον πολιτισμό, αντιμετωπίζονται με μια ολότελα καινούργια εναλλακτική μέθοδο. Στηρίζεται στην επίτευξη της αειφορίας στην ανάπτυξη και στις πρακτικές της διοίκησης, με σχεδιασμούς που θα εγγυώνται την βιωσιμότητα των ανθρώπινων κοινοτήτων. Εξάλλου, η ευρωπαϊκή ταυτότητα της Κύπρου θέτει για την Τοπική Αυτοδιοίκηση ορισμένες ποιοτικές προϋποθέσεις που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος, τα δικαιώματα του πολίτη, την εξασφάλιση της διαφάνειας στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, την στήριξη των φορέων τοπικής αυτοδιοίκησης από την Πολιτεία κλπ, τις οποίες οφείλουμε να λάβουμε σοβαρά υπόψη. Η Οικολογία προτείνει ολοκληρωμένες θέσεις και προτάσεις για τα προβλήματα της ποιότητας της ζωής, της δημοκρατίας, της υγείας και της ασφάλειας σε τοπικό επίπεδο, στο πιο κοντινό στον πολίτη επίπεδο λήψης αποφάσεων.  

2. Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ  ΑΜΕΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί το πλέον κατάλληλο επίπεδο διαχείρισης της εξουσίας για την εφαρμογή μορφών αντιπροσώπευσης και διοίκησης άμεσης δημοκρατίας. Η Αρχή της επικουρικότητας, θεμελιακή αρχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 5 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση) απαιτεί όπως οι αποφάσεις λαμβάνονται όσο το δυνατό πλησιέστερα στους πολίτες, άρα κατ’ επέκταση ο πολίτης μέσα από συγκεκριμένους θεσμούς πρέπει να μπορεί να συμμετέχει άμεσα στη διαμόρφωση των αποφάσεων που τον αφορούν. Για να προωθηθεί η άμεση δημοκρατία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση προτείνουμε:

• Να εφαρμοστεί η σύσταση 19/2001 της Επιτροπής  Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη συμμετοχή του πολίτη (και των σχετικών μη κυβερνητικών οργανισμών) στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
• Να καθιερωθεί ο θεσμός λήψης απόφασης με δημοτικά / κοινοτικά δημοψηφίσματα για σοβαρά θέματα και για μεγάλα έργα (πρόταση νόμου από το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών Αρ. Φακ. 23.02.005.2002, ημερ. 17/1/2002).
• Να καθιερωθεί θεσμικά η λειτουργία πανδημοτικών / πανκοινοτικών και συνοικιακών συνελεύσεων, όπως και η λειτουργία συνοικιακών συμβουλίων και η αντιπροσώπευση τους στο δημοτικό / κοινοτικό συμβούλιο.
• Να επιδιώκεται η ενημέρωση των πολιτών για τις αποφάσεις και τις λειτουργίες των δήμων και των κοινοτήτων με όλες τις διαθέσιμες μεθόδους (Μαζικά Μέσα Ενημέρωσης, δημιουργία τοπικού εντύπου και ραδιόφωνου, ανάρτηση στο διαδίκτυο κλπ).
• Να οργανωθεί και ενδυναμωθεί η έννοια της γειτονιάς και της συνοικίας ως των βασικών λειτουργικών κυττάρων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. (συνοικιακά συμβούλια, παρατηρητές της γειτονιάς κλπ).
• Να εξασφαλιστεί και προωθηθεί θεσμικά και λειτουργικά το δικαίωμα της παρουσίας των πολιτών στις συνεδριάσεις του δημοτικού / κοινοτικού συμβουλίου (ανοικτές συνεδριάσεις) και η δημοσίευση των πρακτικών των συνεδριάσεων.
• Να αναβαθμιστούν οι ιστοσελίδες των τοπικών αρχών και να εξασφαλίζεται η έγκαιρη ανάρτηση της ημερήσιας διάταξης των συνεδριάσεων των συμβουλίων και των επιτροπών τους, καθώς και η ανάρτηση των πρακτικών των συνεδριάσεων αυτών.
• Η εκλογή του δημάρχου / κοινοτάρχη να βασίζεται στην αρχή της απόλυτης πλειοψηφίας (50% +1, όπως συμβαίνει με την εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας) και αυτό να καθιερωθεί νομοθετικά.
• Να κατοχυρωθεί θεσμικά η δευτεροβάθμια τοπική αυτοδιοίκηση (δημοτικές αρχές για ολόκληρη την πόλη, εκλελεγμένα επαρχιακά συμβούλια).
• Να κατοχυρωθεί θεσμικά η συμμετοχή των πολιτών στις θεματικές επιτροπές των δήμων / κοινοτήτων.
• Να θεσμοθετηθούν διαδικασίες ανοικτών ακροάσεων σε όλα τα επίπεδα. Ιδιαίτερη σημασία εφαρμογής του θεσμού να δοθεί στην περίπτωση της αναθεώρησης των Τοπικών Σχεδίων, και των μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων.
• Να δημιουργηθούν γραφεία εξυπηρέτησης πολιτών σε κάθε τοπική αρχή, για να υπάρχει ανάληψη ευθύνης της τοπικής αρχής για κάθε παράπονο που της υποβάλλεται επίσημα. Να δημιουργηθεί φορέας κεντρικής διαχείρισης και εποπτείας της διαδικασίας αντιμετώπισης των παραπόνων.

3. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ  ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΩΝ

• Οι Δήμοι  να συμμορφώνονται αναγκαστικά με τις υποδείξεις του Επιτρόπου Διοικήσεως και του Γενικού Ελεγκτή.
• Στα αιτήματα των δημοτών να δίνεται γραπτή απάντηση το αργότερο σε 30 μέρες, όπως προνοεί το Σύνταγμα.
• Η παραχώρηση αδειών (οικοδομής, διαχωρισμού οικοπέδων, λειτουργίας υποστατικού κλπ) να γίνεται στο διάστημα το οποίο προνοεί ο νόμος χωρίς καθυστερήσεις. Να γίνει στελέχωση των υπηρεσιών από κατάλληλο επιστημονικό προσωπικό, και να δημιουργηθεί γραφείο ενημέρωσης των πολιτών για προγράμματα κινήτρων (π.χ. ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ενεργειακό σχεδιασμός).

4.  ΔΑΠΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ  ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ / ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

• Να γίνεται  περισυλλογή των δαπανών. Να σταματήσουν  τα έργα βιτρίνας (πχ. πολυτελή δημοτικά μέγαρα). Να γίνονται επενδύσεις σε έργα που να εξυπηρετούν πραγματικά το δημοτικό / κοινοτικό συμφέρον.
• Να διευρυνθεί η χρήση ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας και αρχειοθέτησης για να μειωθεί η κατασπατάληση χαρτιού.
• Να προωθηθεί η εισαγωγή περιβαλλοντικών παραμέτρων όσον αφορά την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών από τους δήμους / κοινότητες (πράσινες συμβάσεις).
• Να αξιοποιηθεί η περιουσία των δήμων / κοινοτήτων για αύξηση των ετήσιων εισοδημάτων τους προς όφελος των πολιτών.
• Να περιοριστεί η αυξητική τάση των φόρων.
• Μέρος του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας να επιστρέφεται στους δήμους / κοινότητες.
• Να επιδιωχθεί η συμπλεγματοποίηση των υπηρεσιών μεταξύ γειτονικών δήμων ή κοινοτήτων, για μείωση των δαπανών.
• Να προωθηθεί η συμπλεγματοποίηση των συμβουλίων υδατοπρομήθειας και αποχετεύσεων για να υπάρχει περιορισμός των δαπανών και κατ’ επέκταση και των χρεώσεων, αλλά και για να επιτευχθεί αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρονται στον πολίτη.
• Να επεκταθεί και θεσμοθετηθεί η παραχώρηση μέσω συμβολαίων, δημοτικών / κοινοτικών εργασιών σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, όσον αφορά έργα με συγκεκριμένη διάρκεια.
• Να δημιουργηθεί διαδικασία αποτελεσματικού αυτοελέγχου της οικονομικής διαχείρισης, με δυνατότητα σε εξαιρετικές περιπτώσεις, έγκαιρης παρέμβασης που να προνοεί μέχρι και έκπτωση από τη θέση ή αναστολή της εξουσίας εκλεγμένων μελών της τοπικής αυτοδιοίκησης (εφαρμογή της αρχής της ανάκλησης).
• Να δημιουργηθούν δομές εσωτερικού ελέγχου για κάθε τοπική αρχή και να υπάρχει συμμόρφωση με τις υποδείξεις του Έφορου Εσωτερικού Ελέγχου και του Γενικού Ελεγκτή.
• Να θεσμοθετηθεί κώδικας ηθικής συμπεριφοράς για τα μέλη των συμβουλίων τοπικής αυτοδιοίκησης και να δημοσιοποιείται η υποβολή των στοιχείων του «πόθεν έσχες» τους στην ιστοσελίδα του δήμου / κοινότητας τους.
• Να παύσει η ευνοιοκρατική (βλ. κομματική) πρόσληψη υπαλλήλων. Οι διαδικασίες προκήρυξης και πλήρωσης θέσεων να είναι διαφανείς και να μην διενεργούνται από μια ολιγομελή επιτροπή αλλά από τη συμμετοχή όλου του δημοτικού / κοινοτικού συμβουλίου.
• Να δημιουργηθεί μια κεντρική επιτροπή προσλήψεων που να διασφαλίζει αντικειμενικές διαδικασίες πρόσληψης για τις υψηλόβαθμες κενές θέσεις και τη διεκδίκηση θέσεων προαγωγής.
• Να αυξηθεί η κρατική χορηγία στους δήμους / κοινότητες, μέχρι το ποσοστό του 4% του κρατικού προϋπολογισμού.

5. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ  ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ

• Οι τοπικές  αρχές να απαιτούν την εκπόνηση πλήρους  και ανεξάρτητης περιβαλλοντικής μελέτης για κάθε έργο που επηρεάζει το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής και να διοργανώνουν δημοτικά δημοψηφίσματα για να εξασφαλίζουν την συναίνεση των δημοτών στους εκπονούμενους σχεδιασμούς.
• Να επισπευσθεί η απομάκρυνση των βιομηχανιών και βιοτεχνιών που δραστηριοποιούνται οχληρά μέσα σε οικιστικές περιοχές. Να υπάρξει φροντίδα για ασφάλεια, καθαριότητα και υγεία στις βιομηχανικές περιοχές και διασφάλιση της διατήρησης και περιποίησης των καθορισμένων χώρων πρασίνου.
• Να υπάρξει φροντίδα για τις βιοτεχνίες και να τερματιστεί η ανάμειξη οχληρών βιοτεχνιών με κατοικίες (να θεσπιστούν κίνητρα για λειτουργία μη οχληρών βιοτεχνιών μικρής κλίμακας μέσα στην αστική περιοχή).
• Να θεσπιστούν κίνητρα για ανάδειξη και προστασία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Να προωθηθεί η καταγραφή των σημαντικών από αρχιτεκτονική και ιστορική άποψη κτιρίων και να γίνει καταρτισμός σχεδίων αναπαλαίωσης όπου χρειάζεται, προστασίας και ανάδειξής τους.
• Να επισπευσθεί η κατασκευή πεζοδρομίων στις γειτονιές με ευθύνη των δήμων / κοινοτήτων. Να δοθεί προτεραιότητα στις περιοχές σχολείων και σε δρόμους αυξημένης διακίνησης αυτοκινήτων. Να κατασκευαστούν δίκτυα πεζοδρόμων που να ενώνουν οργανικά την πόλη και να συνδέουν συνοικιακά πάρκα με σχολεία, εκκλησίες και άλλους χώρους αναψυχής.
• Να εφαρμοστεί το ολοκληρωμένο σχέδιο ποδηλατοδρόμων καθώς και μέτρα ενθάρρυνσης και προστασίας της ποδηλατοκίνησης ως εναλλακτικού μέσου συγκοινωνίας.
• Να προωθηθεί η βελτίωση του υφιστάμενου οδικού δικτύου. Να υπάρξει ειδική φροντίδα για προστασία των γειτονιών από υπερβολική ταχύτητα των αυτοκινήτων και για την επίλυση τοπικών προβλημάτων λόγω συγκεκριμένων δραστηριοτήτων (πχ. υπεραγορές, κέντρα αναψυχής).
• Να επιδιωχθεί η σοβαρή εμπλοκή των δήμων / κοινοτήτων σε προγράμματα διαχείρισης και ανακύκλωσης των σκουπιδιών με την ευαισθητοποίηση και την εμπλοκή των πολιτών και ιδιωτικών φορέων (μείωση σκουπιδιών, διαχωρισμός σκουπιδιών κατά τη συλλογή κλπ). Να εισαχθούν προγράμματα κομποστοποίησης και διαχείρισης ειδικών αποβλήτων όπως μπαταρίες, ηλεκτρονικών και ηλεκτρικών συσκευών, οικονομικών λαμπτήρων, ρούχων, φαρμάκων, τηγανέλαιων και ογκωδών σκουπιδιών.
• Οι δήμοι και οι κοινότητες να επιδιώξουν σοβαρή εμπλοκή στο θέμα της προώθησης των μέσων μαζικής συγκοινωνίας (λεωφορείων), με την καθιέρωση ειδικών κινήτρων και έργων όπως πχ. την προώθηση των λωρίδων κυκλοφορίας για λεωφορεία, περιφερειακών χώρων στάθμευσης και πιλοτικών προγραμμάτων για λεωφορεία φιλικά προς το περιβάλλον. Να προχωρήσουν άμεσα στην εγκατάσταση στάσεων λεωφορείου όπου υπολείπονται και να αντικαταστήσουν τις πεπαλαιωμένες.
• Οι τοπικές αρχές να προβάλλουν αντίσταση στα σχέδια για διαμπερείς λεωφόρους τεσσάρων λωρίδων κυκλοφορίας και για μεγάλους ανισόπεδους κόμβους σε αστικές λεωφόρους και να προωθούν εναλλακτικές λύσεις της κυκλοφορίας.
• Να προωθηθούν τολμηρές λύσεις για το πρόβλημα της στάθμευσης, που να εξυπηρετούν τις ανάγκες αλλά ταυτόχρονα να προωθούν και να διευκολύνουν τη χρήση μαζικών μέσων συγκοινωνίας.
• Να εγκαθίστανται πάσσαλοι για παρεμπόδιση της παράνομης στάθμευσης αυτοκινήτων στα πεζοδρομία κύριων οδικών αρτηριών για διασφάλιση της ανεμπόδιστης πρόσβασης πεζών και εμποδιζόμενων ατόμων, όπου αυτό είναι αναγκαίο.
• Να δεντροφυτευτούν άμεσα όλοι οι χώροι πρασίνου και να διαμορφωθούν τα εκκρεμούντα πάρκα για να αυξηθεί το πράσινο στις αστικές περιοχές. Να προωθηθεί η δημιουργία νέων χώρων πρασίνου και η προστασία των υφιστάμενων δεντροστοιχιών και των άλλων φυσικών χαρακτηριστικών της πόλης.
• Να αρθεί η απαγόρευση δεντροφύτευσης σε πεζοδρόμια και να υιοθετηθούν παγκύπριες προδιαγραφές που να εξασφαλίζουν την ανεμπόδιστη πρόσβαση των πεζών, με συγκεκριμένες ρήτρες όσον αφορά τη χωροθέτηση των δέντρων και τα είδη που θα μπορούν να φυτεύονται.
• Να απαιτείται από τους ιδιοκτήτες που προχωρούν σε διαχωρισμούς οικοπέδων να διαμορφώνουν και να ολοκληρώνουν όλες τις εργασίες που απαιτούνται από αυτούς για τη διαμόρφωση πάρκων και χώρων πρασίνου, ώστε να μην μένουν κενά οικόπεδα τα συνοικιακά πάρκα.
• Να προχωρήσει η δημιουργία περισσοτέρων λειτουργικών δημοσίων χώρων πρασίνου, με κατά προτίμηση αυτοφυή φυτά και δέντρα και χώρων αναψυχής και άθλησης. Οι υπηρεσίες του Δήμου να παρέχουν υποστήριξη στη δημιουργία από τους πολίτες χώρων πρασίνου. Να διαμορφωθούν προγράμματα «υιοθέτησης» πάρκων από συνοικίες ή οργανισμούς, για να εξασφαλίζεται η ολόχρονη συντήρηση τους. Να αξιοποιηθούν ειδικοί επιστήμονες (αρχιτέκτονες τοπίου, τοπιοτέχνες κλπ).
• Να επισπευσθούν οι διαδικασίες για την εφαρμογή του ολοκληρωμένου προγράμματος διαχείρισης των στερεών αποβλήτων. Να υπάρξει μέριμνα για επίλυση των επειγόντων προβλημάτων που αφορούν τη λειτουργία των υφιστάμενων αστικών ή αγροτικών σκυβαλότοπων και να προωθηθεί τάχιστα η δημιουργία των «Πράσινων Σημείων» στους δήμους και κοινότητες, για την περισυλλογή των ογκωδών αποβλήτων και των αποβλήτων κήπου. Να σταματήσουν οι καύσεις των σκουπιδιών και να γίνεται σωστή διαχείριση τους με ταφή των σκουπιδιών. Όταν ολοκληρωθεί η κατασκευή των ΧΥΤΥ, τότε οι σκυβαλότοποι να αποκατασταθούν με δεντροφύτευση.
• Να πραγματοποιούνται ενημερωτικές εκστρατείες με την συνεργασία περιβαλλοντικών και άλλων οργανώσεων, όπως π.χ. προγράμματα εκπαίδευσης των παιδιών για την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης.
• Να προωθηθούν θεσμικά μέτρα κατά της ηχορύπανσης, της οχληρίας, της αισθητικής και άλλης ρύπανσης.
• Να τοποθετηθούν ηχοπετάσματα σε περιοχές που η κυκλοφορία αυτοκινήτων και άλλες οχληρές δραστηριότητες δημιουργούν προβλήματα ηχορύπανσης.
• Να δημιουργηθούν κοινές μονάδες μέτρησης της ηχορύπανσης που να εξυπηρετούν όλες τις τοπικές αρχές της επαρχίας τους, για να στοιχειοθετούνται οι παραβιάσεις των επιτρεπόμενων ορίων και να προωθούνται καταγγελίες για εκδίκαση με αδιάσειστα στοιχεία.
• Οι τοπικές αρχές να προχωρήσουν στην καταγραφή των σημαντικών οικολογικών στοιχείων της περιοχής τους (οικολογικός χάρτης), και να μεριμνούν για την αποτελεσματική προστασία και ανάδειξη τους.
• Να εξασφαλιστεί η επίβλεψη από τις τοπικές αρχές της νομοθεσίας για την ευημερία των ζώων ούτως ώστε να εξασφαλίζεται η ευημερία των κατοικίδιων και να περιορίζεται η ενόχληση των περιοίκων. Να προωθηθεί η επίλυση των προβλημάτων που προκύπτουν από τα κατοικίδια ζώα (π.χ. περιττώματα σκύλων, αδέσποτα) με την εισαγωγή αποτρεπτικών προστίμων και την άμεση ανταπόκριση σε καταγγελίες δημοτών.
• Να εφαρμόζεται ο περί σκύλων νόμος από τις τοπικές αρχές και να αναθεωρηθεί προς την καλύτερη ευημερία των ζώων.
• Να υποστηριχθούν τα κατά τόπους καταφύγια ζώων και να προωθηθεί η δημιουργία επαρχιακών καταφυγίων ζώων για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματική και ορθολογιστική διαχείριση των αδέσποτων κατοικίδιων.
• Οι τοπικές αρχές να αναλάβουν πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη υδατικής συνείδησης και για τον καταρτισμό προγραμμάτων εξοικονόμησης νερού.
• Να προωθηθεί ο ενεργειακός σχεδιασμός των λειτουργιών δήμων και κοινοτήτων. Να εκπονηθούν προγράμματα ενημέρωσης και εφαρμογής της εξοικονόμησης ενέργειας.
• Οι δήμοι / κοινότητες να δώσουν το καλό παράδειγμα με την εφαρμογή συστημάτων οικολογικής διαχείρισης.
• Οι τοπικές αρχές να πρωτοστατήσουν στην προστασία από την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία. Να προβάλλουν αντίσταση στα σχέδια των εταιρειών κινητής τηλεφωνίας για πυλώνες και μετασχηματιστές που ενδέχεται να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών. Να μην αδειοδοτείται η εγκατάσταση πομπών, πυλώνων, μετασχηματιστών κλπ κοντά σε κατοικημένες περιοχές. Να δημιουργήσουν κοινές μονάδες μέτρησης ηλεκτρομαγνητικών πεδίων που να εξυπηρετούν όλες τις τοπικές αρχές της επαρχίας τους.
• Να επιδιωχθεί η λειτουργία δικτύου μονάδων μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε όλες τις αστικές περιοχές.
• Να εφαρμοστούν μέτρα για αντιμετώπιση της ρύπανσης από τα διαφημιστικά φυλλάδια.
• Να ληφθούν μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος του κακού ή υπερβολικού φωτισμού (φωτορύπανση) (και να περιοριστεί το φαινόμενο εγκατάστασης φωτεινού διάκοσμου την περίοδο των γιορτών).
• Να ενισχυθούν οι υγειονομικές υπηρεσίες των δήμων / κοινοτήτων με κατάλληλο προσωπικό και εξοπλισμό και να προωθηθεί η συνεργασία μεταξύ δήμων και κοινοτήτων για αποτελεσματική άσκηση των καθηκόντων των υπηρεσιών αυτών.
• Να εφαρμοστεί πλήρως ο νόμος περί διαφημιστικών πινακίδων, ώστε να προστατεύεται το περιβάλλον και η κυκλοφορία των πολιτών.
• Να τερματιστεί η δηλητηρίαση της φυσικής ζωής των δρόμων και των άδειων οικοπέδων με τον ψεκασμό των χόρτων ως μέτρο καταπολέμηση των ζιζανίων.
• Με πρωτοβουλία των Δήμων να καθιερωθούν ζώνες ελεύθερες από γενετικά τροποποιημένες καλλιέργειες.
• Να συμμετέχει η Τοπική Αυτοδιοίκηση στον περιορισμό των συνεπειών του καπνίσματος στη δημόσια υγεία και να απαιτεί την εφαρμογή του περί προστασίας της υγείας (Έλεγχος του Καπνίσματος) Νόμου.
• Να περιοριστεί η οχληρία και η ρύπανση από τις ανεξέλεγκτες πυρκαγιές (π.χ. λαμπρατζιές, σκουπιδότοποι, καύσεις από κλαδέματα, καύσεις χωραφιών.
• Να σταματήσει η χωροθέτηση ρυπογόνων εγκαταστάσεων π.χ. πρατήρια πετρελαιοειδών μέσα στις κατοικημένες περιοχές.

6. ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

• Να διαφυλαχτεί  ο κοινωνικός ιστός της πόλης. Οι υπηρεσίες, καταστήματα, κέντρα αναψυχής, εργαστήρια και οικιστικές μονάδες να χωροθετούνται με γνώμονα τη συνεχή και ομαλή λειτουργία της πόλης όλο το εικοσιτετράωρο.
• Να προωθηθεί η βελτίωση της ποιότητας ζωής μέσω της προσέγγισης των ανθρώπων, με συνδετικό μέσο το σχολείο, την εκκλησία, τις γιορτές, την ανάδειξη των ηθών και των εθίμων, και διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις.
• Να προωθηθεί η συνεύρεση και η αλληλεγγύη μεταξύ των πολιτών. Να ενδυναμωθεί η λειτουργία των γειτονιών (π.χ. κοινή περιποίηση συνοικιακών χώρων πρασίνου και πάρκων, δημιουργία ομάδων διαφύλαξης γειτονιών κλπ).
• Να εφαρμοστούν μέτρα για την απογκετοποίηση των προσφυγικών συνοικισμών. Να ενθαρρυνθεί η στέγαση προσφυγικών και άλλων σωματείων μέσα στους κυβερνητικούς οικισμούς. Να εξασφαλιστεί η αναβάθμιση της ποιότητας της κατοικίας σε αυτές τις περιοχές.
• Οι δήμοι / κοινότητες να προωθήσουν μέτρα κατά της ξενοφοβίας και του ρατσισμού με την εφαρμογή προγραμμάτων ένταξης για τους αλλοδαπούς και ομογενείς. Να λαμβάνονται μέτρα αποτροπής δημιουργίας συγκεντρώσεων αλλοδαπών και γκετοποίησης.
• Να εφαρμοστούν μέτρα για τη διευκόλυνση της διακίνησης των ατόμων με ειδικές ανάγκες, των ηλικιωμένων, των παιδιών και γενικά όλων των εμποδιζόμενων ατόμων. Να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στον έλεγχο της λειτουργία κέντρων αναψυχής και άλλων δημόσιων χώρων με ουσιώδες στοιχείο την προσβασιμότητα.
• Να προωθηθεί η διευκόλυνση των εργαζόμενων μητέρων, των ηλικιωμένων, των ατόμων με ειδικές ανάγκες κλπ, με τη δημιουργία ή / και αναβάθμιση δημοτικών / κοινοτικών βρεφονηπιακών σταθμών και σταθμών φροντίδας.
• Να προωθηθεί η οργανωμένη συμμετοχή των δημοτών στο δημιουργικό κτίσιμο της κοινωνίας (π.χ. συνοικιακές ομάδες κοινωνικής δράσης).
• Να επεκταθεί η οργάνωση χώρων, φορέων και μέσων δημιουργικής ενασχόλησης ηλικιωμένων και νέων. Να δοθεί προτεραιότητα στη λειτουργία πολυδύναμων κέντρων και να επεκταθεί ο θεσμός του ανοικτού σχολείου.
• Να αποδοθεί ιδιαίτερη σημασία στη νεολαία. Να αναβαθμιστούν τα κέντρα νεότητας με υπηρεσίες συμβουλευτικής και ψυχολογικής στήριξης.
• Να δημιουργηθούν δομές προώθησης κοινωνικής πολιτικής με την παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής υποστήριξης. Να λειτουργήσουν σχολές γονέων, υπηρεσίες στήριξης θυμάτων της βίας μέσα στην οικογένεια, θεσμοί παροχής νομικής βοήθειας σε αναξιοπαθούντες κλπ.
• Να προωθηθούν προγράμματα δια βίου μάθησης μέσω των Δήμων / Κοινοτήτων.
• Εξειδικευμένες ομάδες από Δήμους και Κοινοτικά Συμβούλια να περιοδεύουν στα σχολεία για διαφώτιση πάνω σε φλέγοντα θέματα (π.χ. ναρκωτικά, aids, οδική ασφάλεια κ.α.)

7. ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

• Να προωθηθεί  η δημιουργία δημοτικών / κοινοτικών αθλητικών εγκαταστάσεων ως χώροι άθλησης για όλο τον πληθυσμό.
• Να προωθηθεί η δημιουργία χώρων άθλησης στις γειτονιές, ιδιαίτερα για τους νέους και τους ηλικιωμένους.
• Να εγκατασταθούν παιχνίδια – όργανα γυμναστικής στα πάρκα για να προσφέρονται ευκαιρίες άσκησης σε όλες τις ομάδες πληθυσμού των πόλεων.
• Να επιδιωχθεί η διοργάνωση συνοικιακών αθλητικών – γυμναστικών ομάδων (ανάπτυξη συνοικιακής άμιλλας).
• Να προωθούνται προγράμματα άσκησης για όλες τις ηλικιακές ομάδες του πληθυσμού μέσω του θεσμού του ΑΓΟ και των προγραμμάτων του Ανοικτού Σχολείου.
• Να δημιουργηθούν δίκτυα πεζοδρόμων και προστατευμένων πεζοδρομίων (ελεύθερων από εμπόδια και παρκαρισμένα αυτοκίνητα) που να συνδέουν τα διάφορα πάρκα της περιοχής, για να διευκολύνεται το ελαφρύ τρέξιμο και το περπάτημα.

8. ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ

• Να ενισχύεται η συμμετοχή στις πολιτιστικές δραστηριότητες που διοργανώνονται τόσο από τον κάθε Δήμο ή κοινότητα, όσο και από τοπικές ομάδες και οργανώσεις, με την δημιουργία ενημερωτικού δελτίου που να αποστέλλεται στους ενδιαφερόμενους δημότες ηλεκτρονικά ή να διανέμεται σε τοπικά σημεία αυξημένης διακίνησης.
• Να ενισχυθεί η τοπική λαϊκή δημιουργία με την παραχώρηση εγκαταστάσεων, εξασφάλιση οικονομικής ενίσχυσης και συστηματικής προβολής της.
• Να οργανώνονται εκδηλώσεις για μεταφορά γνώσης, εμπειρίας, παράδοσης και πολιτισμού από ηλικιωμένους σε νέους.
• Οι πολίτες να μην είναι μόνο θεατές αλλά και συμμέτοχοι στην πολιτιστική δημιουργία. Να ενθαρρυνθεί η εμπλοκή των δημοτών σε αυτήν.
• Να επιδειχθεί ιδιαίτερη φροντίδα για την απασχόληση της νεολαίας σε πολιτιστικές δραστηριότητες.
• Να δίδονται τιμητικές προσκλήσεις σε ομάδες με ειδικές ανάγκες σε πολιτιστικές εκδηλώσεις ώστε να βοηθηθεί η κοινωνικοποίησή τους.
• Να προωθηθεί η ενθάρρυνση ανάδειξης ταλέντων. Να δημιουργηθούν δημοτικές/κοινοτικές σχολές και εργαστήρια τέχνης και μουσικής.
• Να ενθαρρυνθεί η λαϊκή πολιτιστική έρευνα και η έκδοση συγγραμμάτων. Να λειτουργήσουν δημοτικά / κοινοτικά μουσεία, πινακοθήκες και βιβλιοθήκες. Να προωθηθεί η ίδρυση τοπικών κέντρων ερευνών.
• Οι δήμοι / κοινότητες να ενισχύσουν τους τοπικούς ραδιοσταθμούς και εφημερίδες.