ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ: ΠΡΑΣΙΝΗ ΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΡΙΖΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Η οικονομική κρίση που εντείνεται από το περασμένο φθινόπωρο, αποτελεί μια πραγματικότητα που κυριαρχεί στις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις. Μεγαλύτερη σημασία από τις διακυμάνσεις των χρηματιστηρίων και την πορεία των μεγάλων εταιριών, έχουν φυσικά οι επιπτώσεις στη ζωή των απλών ανθρώπων, όπου πλήθος θέσεις εργασίας έχουν ήδη χαθεί και ακόμη περισσότερες απειλούνται από την εξέλιξη της κρίσης.

Οι απαντήσεις στην οικονομική κρίση δεν είναι ούτε εύκολες ούτε δεδομένες. Καμιά όμως απάντηση δε μπορεί να σταθεί μακροπρόθεσμα, αν δεν συνυπολογίζει δύο ακόμη διαστάσεις:

* Τη συνεχιζόμενη κρίση στο περιβάλλον, όπου η υποβάθμιση των φυσικών πόρων έχει και δραματικές οικονομικές προεκτάσεις.
* Την απειλούμενη ανατροπή του παγκόσμιου κλίματος, και τις επιπτώσεις που αναμένεται να έχει (και) στην παγκόσμια οικονομία.

ΙΙ. Η κυπριακή διάσταση της κρίσης και το έλλειμμα προτάσεων για διέξοδο

Στην Κύπρο η κρίση δεν προκάλεσε μέχρι σήμερα θεαματικές χρεοκοπίες χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, όπως σε άλλες χώρες. Η εξέλιξή της πλήττει, όμως, άμεσα τη λεγόμενη «πραγματική οικονομία», που εμφανίζει πολύ μεγαλύτερες αδυναμίες συγκριτικά με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες όπως:

* Στήριξη σε «εύκολο χρήμα» (όπως από χρηματιστήριο ή ακίνητα), καθώς και σε μια υπερδιογκωμένη ιδιωτική κατανάλωση, που τα τελευταία χρόνια στηριζόταν με τη σειρά της σε δάνεια.
* Δυσανάλογα κεντρικός ρόλος «ατμομηχανής της οικονομίας» στην οικοδομή.
* Ιδιαίτερα υψηλό δημόσιο χρέος, που παραμένει αμείωτο αφού διαφαίνεται από τα μέτρα μια άνευ οράματος, βραχυπρόθεσμη, αντιμετώπιση της κατάστασης χωρίς να δίνονται πραγματικές και διαχρονικές απαντήσεις στο πώς θα μειωθούν ουσιαστικά τα ελλείμματα και πως θα ανακάμψει η οικονομία.
* Υπερ-εξάρτηση από τομείς που επηρεάζονται ευθέως από τη διεθνή κρίση, όπως o τουριστικός και ο κατασκευαστικός τομέας.
* Υπέρμετρη εξάρτηση από το πετρέλαιο, ενεργειακή σπατάλη, ρυπογόνο ενεργειακό μοντέλο και προοπτικές για ακριβά «δικαιώματα εκπομπών» από το 2012 και μετά.
* Εγκατάλειψη των ορεινών και μειονεκτικών περιοχών που αποτελούν τα δύο τρίτα της χώρας, ασφυξία και κορεσμός χρήσεων στο υπόλοιπο ένα τρίτο.
* Απουσία ουσιαστικής προστασίας των φυσικών πόρων σε τομείς όπως το νερό, η δασική γη, οι φυσικές περιοχές και η βιοποικιλότητα.
* Καθυστέρηση της μετάβασης στη ψηφιακή οικονομία.

Οι προτάσεις που έχουν ακουστεί ως τώρα από την Κυβέρνηση αποτελούν κυρίως ευχολόγια, ακόμη κι όταν αναφέρονται σε θετικές κατευθύνσεις όπως οι επενδύσεις στην ανανεώσιμη ενέργεια ή η αναδιανομή του εισοδήματος.

Αποτελεί πραγματική ειρωνεία ότι το πολυσυζητημένο «Πρόγραμμα Σταθερότητας» αποτελεί προς το παρόν το μόνο πρακτικό δείγμα πολιτικής πρότασης για αντιμετώπιση της κρίσης. Χωρίς να έχουμε πειστεί για την αποτελεσματικότητά του, είμαστε υποχρεωμένοι να επισημάνουμε ότι ένα τέτοιο πακέτο:

* Εστιάζει αποκλειστικά στην προσωρινή διατήρηση της χρηματικής ρευστότητας στην οικονομία, παραγνωρίζοντας ότι μεγάλο μέρος των πολιτών εξαρτώνται από σχεδόν καταδικασμένες σε σίγουρη εξαφάνιση θέσεις εργασίας στην οικοδομή ή τον τουρισμό, στοιχείο που απειλεί να συμπαρασύρει και μεγάλο μέρος της υπόλοιπης οικονομίας.
* Το πακέτο μέσα από τη γενικότητα που το διακρίνει, αφού δεν τολμά να αγγίξει παρωχημένα κεκτημένα και προνόμια, αφήνει να διαφανεί ότι οι αρμόδιοι προαποφάσισαν ότι τα ελλείμματα θα καλυφθούν σχεδόν από μόνα τους και η κρίση θα ξεπεραστεί ως δια μαγείας το 2013!
* Δεν εκμεταλλεύεται την ευκαιρία που δημιουργείται από την κρίση για την ορθολογιστική διαχείρισή του λειτουργικού κόστους της κρατικής μηχανής και την επίσπευση των διαρθρωτικών αλλαγών για να οδηγηθούμε σε μια πιο δίκαιη κοινωνία. Το χάσμα μεταξύ του ιδιωτικού και δημόσιου/ημικρατικού τομέα βαθαίνει και τείνει στη δημιουργία πολιτών δύο ταχυτήτων, αυτών που απολαμβάνουν ψηλούς μισθούς, προνόμια και ασφάλεια εργασίας και τους υπόλοιπους που τους μαστίζει η ανεργία και η φτώχεια.

ΙΙΙ. Σκιαγραφώντας μια πράσινη διέξοδο: απαντήσεις ταυτόχρονα για οικονομία και περιβάλλον

Το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών πιστεύει ότι ουσιαστική διέξοδος υπάρχει μόνο αν απαντήσουμε στην οικονομική κρίση με πολιτικές που απαντούν παράλληλα και στην κρίση του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα την απειλή για το κλίμα. Για την οικολογική αντίληψη, άλλωστε, η οικονομία δεν εξαντλείται σε δείκτες όπως το ΑΕΠ, αλλά εστιάζει στην ευημερία κάθε πολίτη και στην ευθύνη όλων μας απέναντι στις επόμενες γενιές.

Κεντρικό λοιπόν ζήτημα αποτελεί η δημιουργία νέων θέσεων ποιοτικής και αξιοπρεπούς εργασίας σε τομείς που προωθούν τη βιωσιμότητα, ώστε να δοθούν διέξοδοι σε όσους χάσουν τις σημερινές τους θέσεις. Πιστεύουμε ότι αξίζει να δοκιμάσουμε και προτάσεις που ξεπερνούν τη φιλοσοφία του σημερινού κοινωνικού και οικονομικού συστήματος.

1. Επενδύοντας στην Οικονομία των Πολιτών

Οικονομία δεν είναι μόνο οι επιχειρήσεις και το κράτος. Ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας, είναι σημαντικό να δοθεί σε κάθε πολίτη η δυνατότητα να εξοικονομήσει μη απαραίτητες δαπάνες που δεν του προσφέρουν τίποτα, αλλά και να αποκτήσει πρόσθετα εισοδήματα από την επείγουσα ενεργειακή στροφή, με αλλαγή προτύπων κατανάλωσης και χρήσης των φυσικών πόρων. Αυτοί οι στόχοι θα επιτευχθούν:

* Με εκτεταμένα προγράμματα μόνωσης του μεγαλύτερου δυνατού αριθμού κτιρίων, σε κουφώματα, εξωτερικούς τοίχους και στέγες, στρέφοντας τον τομέα της οικοδομής σε κατευθύνσεις που δεν απαιτούν άλλη οικοδομήσιμη γη, διασώζοντας παράλληλα χιλιάδες θέσεις εργασίας και δημιουργώντας και νέες. Προτείνουμε δωρεάν ολοκληρωμένη μελέτη για κάθε ακίνητο, πλήρη επιδότηση για τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, ευνοϊκές χρηματοδοτήσεις και φορολογικά κίνητρα για τα μεσαία στρώματα, ρυθμίσεις για την κατανομή δαπάνης και οφέλους μεταξύ ενοικιαστών και ιδιοκτητών, αυστηρές προδιαγραφές μόνωσης και βιοκλιματικού σχεδιασμού στα νέα κτίρια, καθώς και κίνητρα για ανακαίνιση κτιρίων με τον όρους βιοκλιματικής βελτίωσης και εφαρμογές ήπιας γεωθερμίας.
* Με μαζική δημιουργία ηλιακών στεγών για παραγωγή ενέργειας από φωτοβολταϊκά. Προτείνουμε νομοθετικό πλαίσιο που θεωρεί κάθε κτίριο κατάλληλο για ηλιακή στέγη, με εξαιρέσεις μόνο για ειδικές περιπτώσεις μνημείων και αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Θεωρούμε απαραίτητη μόνο απλή στατική μελέτη και απόφαση πλειοψηφίας των ιδιοκτητών (σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας ή πολυκατοικιών) χωρίς άλλες διαδικασίες για άδεια και χωρίς να θεωρούνται οι ένοικοι επιχειρηματίες ή έμποροι ενέργειας. Επαναφέρουμε την πρόταση μας για 5.000 στέγες σε πολύτεκνες και άπορες οικογένειες, με 100% χορηγία αξιοποιώντας τα ευρωπαϊκά κονδύλια.
* Με εταιρίες λαϊκής βάσης μικροεπενδυτών για ανανεώσιμη ενέργεια σε τοπικό επίπεδο, παράλληλα με τις επενδύσεις των εταιριών και της Α.Η.Κ.
* Με κίνητρα και οικονομικές διευκολύνσεις για εθελοντική μετεγκατάσταση στην ύπαιθρο και δημιουργία αγροτικών εκμεταλλεύσεων σε μειονεκτικές περιοχές.

Για τη χρηματοδότηση τέτοιων προγραμμάτων προτείνουμε υποχρεωτικές προγραμματικές συμφωνίες με τα πιστωτικά ιδρύματα για χαμηλότοκη χρηματοδότηση τέτοιων πρωτοβουλιών. Οι τελευταίες άλλωστε, πέρα από το γενικότερο περιβαλλοντικό και οικονομικό τους όφελος, έχουν επιπλέον προβλέψιμες οικονομικές αποδόσεις και εξαιρετικά χαμηλό ρίσκο.

Προτείνουμε επίσης κρατικές εγγυήσεις για τις πιστώσεις αυτές, ώστε τα επιτόκιά τους να συμπιεστούν ακόμη περισσότερο, καθώς και σχεδιασμό των δόσεων αποπληρωμής, ώστε να είναι πάντα σημαντικά χαμηλότερες από το προβλεπόμενο μέσο μηνιαίο οικονομικό όφελος.

2. Προτεραιότητα στην ανανεώσιμη ενέργεια

Οι επενδύσεις στην ανανεώσιμη ενέργεια είναι έτσι κι αλλιώς απαραίτητες και επείγουσες για την ενεργειακή ασφάλεια, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τη μετάβαση στη μετά το πετρέλαιο εποχή.

Απαιτείται ολοκληρωμένη ενεργειακή πολιτική, με αφετηρία τη δέσμευση κατ' ελάχιστο στον τριπλό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για 20% μείωση στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, 20% εξοικονόμηση ενέργειας και 20% διείσδυση της ανανεώσιμης ενέργειας μέχρι το 2020.

Πέρα από τις μεγάλες ιδιωτικές εταιρίες που επενδύουν κυρίως σε αιολικά πάρκα, είναι επιτακτική μια άμεση συνολικότερη ώθηση στις Α.Π.Ε. σε όλα τα επίπεδα, με δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, παράλληλη ενίσχυση της τοπικής κλίμακας και υποθήκες για πιο βιώσιμο μέλλον. Στην κατεύθυνση αυτή προτείνουμε:

* Αναθεώρηση του πολεοδομικού σχεδιασμού για τις ΑΠΕ, με ευρεία διαβούλευση και πληροφόρηση των πολιτών και απλοποίηση των διαδικασιών.
* Κίνητρα για κτίρια με πλεονασματικό ενεργειακό ισοζύγιο, που να παράγουν περισσότερη ενέργεια από όση καταναλώνουν. Ενθάρρυνση της ήπιας γεωθερμίας για θέρμανση και δροσισμό κτιρίων.
* Προγράμματα ενεργειακών παρεμβάσεων σε όλα τα δημόσια κτίρια, με αποτελεσματική μόνωση, ηλιακές στέγες , αλλά και πράσινες ταράτσες όπου αυτό κρίνεται αποδοτικότερο.
* Ενθάρρυνση δημοτικών επιχειρήσεων Ανανεώσιμης Ενέργειας, είτε αυτοτελώς είτε σε συνεργασία με ιδιωτικές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές με σοβαρά προβλήματα ανεργίας.
* Αλλαγή προτεραιοτήτων της Α.Η.Κ, ώστε να αναλάβει και αυτή πρωταγωνιστικό ρόλο στην προώθηση της ανανεώσιμης ενέργειας.
* Επέκταση και ενίσχυση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας για τη διασύνδεση έργων ΑΠΕ, καθώς και μακροχρόνιος σχεδιασμός του σε επίπεδο μεταφοράς όσο και διανομής, με κεντρικό άξονα τη δυνατότητα υψηλού ποσοστού διείσδυσης ΑΠΕ, τόσο από μεγάλα, όσο και από μικρά έργα.
* Προγράμματα ανάπτυξης των Α.Π.Ε. σε τομείς όπως βιομάζα από αγροκτηνοτροφικά και δασικά υπολείμματα, ενέργεια από τα κύματα, υβριδικά συστήματα (συνδυασμός Α.Π.Ε. με μικρά υδροηλεκτρικά), γεωθερμία κ.α
* Επιδοτούμενα προγράμματα συλλογής της πλεονάζουσας δασικής βιομάζας με επίβλεψη των δασικών υπηρεσιών, καθώς και των γεωργικών υπολειμμάτων, για ενεργειακή αξιοποίηση.
* Αποφασιστική ώθηση στην έρευνα στον τομέα των Α.Π.Ε., με συμμετοχή του Ιδρύματος Προώθησης Έρευνας Ι.Π.Ε. και των πανεπιστημιακών και τεχνολογικών ιδρυμάτων. Διασύνδεση με τις βιομηχανίες και βιοτεχνίες που ήδη λειτουργούν, και μακροχρόνιος σχεδιασμός με στόχο τη δημιουργία εγχώριας βιομηχανίας φωτοβολταικών και ανεμογεννητριών.
* Προγράμματα ενίσχυσης επιχειρήσεων για καλύτερη ενεργειακή και περιβαλλοντική αποδοτικότητα με βελτίωση τεχνικών παραγωγής, αλλαγή μεθόδων παραγωγής και συστήματα περιβαλλοντικής διαχείρισης.

3. Βιώσιμη στροφή στις μεταφορές/συγκοινωνίες

Τα τελευταία χρόνια, ο τομέας των μεταφορών έχει την πιο ανεξέλεγκτη αύξηση στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Χωρίς αποφασιστική στροφή προς τις δημόσιες συγκοινωνίες, είναι αδύνατο να υπάρξει βελτίωση της κατάστασης. Αυτό σημαίνει πλήρη αντιστροφή των τάσεων της τελευταίας 30ετίας για επενδύσεις κυρίως σε αυτοκινητοδρόμους. Προτείνουμε λοιπόν μαζικές επενδύσεις στις συνδυασμένες μεταφορές:

* Πλήρη προαστιακά και αστικά δίκτυα λεωφορείων.
* Λεωφορεία με μειωμένες απαιτήσεις για καύσιμα
* Στοχευμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της οδικής ασφάλειας σε σημεία του οδικού δικτύου με υψηλή συχνότητα ατυχημάτων.
* Δέσμευση ότι, για κάθε ευρώ που ξοδεύεται για αυτοκινητοδρόμους, θα επενδύεται διπλάσιο ποσό για εναλλακτικές συγκοινωνίες.
* Εισαγωγή των δημοσίων μέσων μέσης συγκοινωνίας επί σταθερής τροχιάς (τραμ, σιδηρόδρομος).

4. Οικιστικό περιβάλλον με ουσιαστική ποιότητα ζωής

Μικρά και μεγάλα δημόσια έργα στις πόλεις και τους οικισμούς, μπορούν να δώσουν νέες θέσεις εργασίας αναβαθμίζοντας την ποιότητα ζωής των πολιτών και βελτιώνοντας ακόμη και τις οικονομικές τους προοπτικές. Τέτοια έργα θα μπορούσαν να είναι:

* Δημιουργία μεγάλων χώρων στάθμευσης σε όλες τις κύριες εισόδους των πόλεων, σε συνδυασμό με πυκνή συγκοινωνιακή εξυπηρέτηση.
* Διαπλατύνσεις πεζοδρομίων και θωράκισή τους απέναντι στην παράνομη στάθμευση, δίκτυα ποδηλατόδρομων, θέσεις ποδηλάτων στους χώρους στάθμευσης, υποδομές ελεγχόμενης στάθμευσης.
* Θεσμικό πλαίσιο που να δίνει στους δήμους τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν οι ίδιοι την αποκατάσταση εγκαταλειμμένων κτιρίων, ιδιαίτερα διατηρητέων, με αντάλλαγμα μερίδιο από την εκμετάλλευσή τους για όσο διάστημα απαιτείται για την απόσβεση της δαπάνης.
* Επίσπευση των έργων αστικού πρασίνου με προτεραιότητα τους μεγάλους δημόσιους χώρους, χωρίς ακρωτηριασμό για άλλες χρήσεις.
* Πολεοδομικές και αρχιτεκτονικές μελέτες και διαγωνισμοί, με στόχο τη διασφάλιση ελεύθερων χώρων και την κάλυψη των ελλειμμάτων σε πράσινο.
* Σχεδιασμός για συνεκτικές πόλεις και οικισμούς, με κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης.
* Αστικός αναδασμός και ανάκτηση κόστους για το δημόσιο από την αδρανή οικιστική γη και τις μεμονωμένες κατοικίες.

5. Έμφαση στην προστασία και την εξοικονόμηση του νερού

Η χώρα έχει στενότητα υδατικών πόρων, ενώ μεγάλο μέρος της απειλείται με ερημοποίηση. Η υπεύθυνη διαχείριση του νερού αποτελεί επείγουσα προτεραιότητα που οφείλει να συνδυαστεί με πολιτικές εξόδου από την κρίση:

* Με ολοκλήρωση τριτοβάθμιων βιολογικών καθαρισμών και δημιουργία παράλληλων δικτύων για επαναχρησιμοποίηση του νερού σε μη πόσιμες χρήσεις.
* Με έργα μικρών ταμιευτήρων για αρδευτικές και υδρευτικές χρήσεις, αλλά και για εμπλουτισμό του υδροφόρου ορίζοντα, όπου παρουσιάζονται σημεία εξάντλησης.
* Με εγκατάσταση υδρομετρητών σε όλες τις κοινότητες (όπου δεν υπάρχουν).
* Με εγκατάσταση υδρομετρητών στις καλλιέργειες για χρέωση ανάλογα με την κατανάλωση.
* Με επανέλεγχο και σφράγισμα όσων γεωτρήσεων λειτουργούν παράνομα.
* Με αξιοποίηση των όμβριων υδάτων και τιμολόγηση της σπατάλης (εφαρμογή ποσόστωσης).

6. Αλλαγή προσανατολισμών στον Τουρισμό

Στην Κύπρο το τουριστικό μας προϊόν εδώ και χρόνια εξαντλείται σε δύο μόνο λέξεις – ήλιος και θάλασσα-. Είναι όμως αυτό το μόνο και το καλύτερο τουριστικό προϊόν που έχει να αναδείξει το νησί μας και να ωφεληθεί οικονομικά, κοινωνικά και οικολογικά από αυτό; Η κρίση έρχεται να πλήξει ένα μοντέλο τουρισμού ελάχιστα βιώσιμο, ακόμη και από οικονομική άποψη. Από την άλλη πλευρά, στις περισσότερες τουριστικές περιοχές έχει από χρόνια εγκαταλειφθεί κάθε άλλη οικονομική δραστηριότητα, στοιχείο που στερεί από τους τοπικούς πληθυσμούς ένα απαραίτητο δίχτυ ασφαλείας. Κεντρικό στοιχείο της πράσινης στροφής που προτείνουμε, είναι η ανασύσταση της τοπικής διάστασης της οικονομίας μέσω της διασύνδεσης του τουρισμού με άλλες τοπικές οικονομικές δραστηριότητες:

* Πολιτική χρήσεων γης που να προστατεύει τη γεωργική γη από την ανεξέλεγκτη διάχυση των τουριστικών χρήσεων. Κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης, ριζική επανεξέταση του πολεοδομικού σχεδιασμού για τον Τουρισμό.
* Κίνητρα για ανάπτυξη ποιοτικής τοπικής αγροτικής παραγωγής και για απορρόφησή της από τις τοπικές τουριστικές μονάδες.
* Διασύνδεση του τουρισμού με τις άλλες τοπικές δραστηριότητες μέσω προγραμμάτων γνήσιου αγροτουρισμού και οικοτουρισμού. Στήριξη των αγροτουριστικών επιχειρήσεων, ώστε να παρουσιάσουν επαρκή ποικιλία τοπικών προϊόντων και υπηρεσιών.
* Έργα εξοικονόμησης ενέργειας στα καταλύματα και αναπτύξεις Α.Π.Ε. στις ευρύτερες τουριστικές περιοχές, ως μέτρο δημιουργίας (και) νέων θέσεων εργασίας.
* Παρεμβάσεις για αποκατάσταση και ανάδειξη της τοπικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, καθώς και στοιχείων όπως μονοπάτια, αναβαθμίδες και πρωτοβιομηχανικές εγκαταστάσεις.
* Υποδομές για ποδηλατικό τουρισμό: Διαμόρφωση προγραμμάτων ενοικίασης ποδηλάτων σε όλες τις πόλεις και δίκτυα ασφαλών ποδηλατικών διαδρομών.
* Αξιοποίηση των δυνατοτήτων για ειδικής μορφής τουρισμού όπου απευθύνονται σε άτομα με ειδικές ανάγκες.
* Για να διαθέσουμε τα προϊόντα μας χρειάζεται πρωτίστως σχεδιασμός και οργάνωση και μετά επιδοτήσεις. Πόσα νοικοκυριά σε όλη τη χώρα θα μπορούσαν να ζουν με την παραγωγή προϊόντων υψηλής ποιότητας, με έλεγχο ποιότητας, τυποποίηση με χαρακτήρα και προσωπικότητα, που θα απευθύνονταν στους επισκέπτες της χώρας μας; Από το λάδι και τις ελιές μέχρι τα βότανα, το χαλούμι , τον τραχανά, το λουκούμι της Γεροσκήπου, το παστέλι, το σουτζούκο, τα γλυτζιστά ,τα γλυκά του κουταλιού και ένα σωρό συνταγές με τις σπεσιαλιτέ της κάθε περιοχής.
* O Πράσινος τουρισμός μπορεί να είναι τα πάντα, από την επίσκεψη σε ξωκλήσια και μοναστήρια μέχρι μια βόλτα 2-3 ημερών με εναλλακτικά μέσα μεταφοράς μέσα στην Κυπριακή φύση και τους πολιτιστικούς θησαυρούς που κρύβει. Από τους δρόμους του κρασιού και το γαστρονομικό τουρισμό μέχρι τον καταδυτικό, τον αναρριχητικό, τον συνεδριακό, τον αθλητικό, τον κατασκηνωτικό, τον θρησκευτικό και τον πολιτιστικό τουρισμό σε μια χώρα που διαθέτει πολλά.

7. Στροφή στη ψηφιακή οικονομία

Η επένδυση στη ψηφιακή οικονομία μέσω της πλήρους μηχανογράφησης της κρατικής μηχανής και της φτηνής και προσιτής ευρυζωνικότητας θα πρέπει να αποτελέσει το μείζων αναπτυξιακό έργο. Θα επιφέρει οικονομία, αποτελεσματικότητα και πιο αξιοκρατική λειτουργία της κρατικής μηχανής και θα δημιουργήσει χιλιάδες ευκαιρίες εργοδότησης για τους νέους.

Η ψηφιακή οικονομία μεταβάλλει τη φύση των οικονομικών σχέσεων μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών, επιχειρήσεων και εργαζομένων, αλλά και επιχειρήσεων με άλλες επιχειρήσεις, ενώ έχει σημαντικές επιπτώσεις στη διάρθρωση της παραγωγής και το εργασιακό περιβάλλον. Ο πολίτης, στην ψηφιακή οικονομία, αποκτά περισσότερη δύναμη απέναντι στις επιχειρήσεις και το κράτος.

Η ψηφιακή οικονομία δεν είναι μόνο οι κλάδοι της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών. Η κοινωνία της πληροφορίας έχει εφαρμογές σε όλες τις οικονομικές δραστηριότητες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε μια δεκαετία, στη συντριπτική πλειοψηφία των οικονομικών δραστηριοτήτων μας, το 50% του περιεχομένου τους, κατά μέσο όρο, θα είναι ψηφιακό. Όλες οι προβλέψεις συγκλίνουν προς μια εκθετική άνοδο της χρήσης του διαδικτύου.

Στην ψηφιακή οικονομία του αύριο, οι πολίτες θα ωφεληθούν από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, από την καλύτερη ποιότητα των προϊόντων και υπηρεσιών και από τις περισσότερο προσιτές τιμές. Βεβαίως, η ζωή του πολίτη θα διευκολυνθεί και από το γεγονός ότι θα μπορεί να κάνει τις τραπεζικές του συναλλαγές, τις συναλλαγές με το Δημόσιο, τα ψώνια του από το σπίτι του ή από το κινητό του.

Άτομα με ειδικές ανάγκες θα ενσωματώνονται πιο εύκολα στην κοινωνία και την καθημερινή ρουτίνα αφού θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία μέσω τηλε-εργασίας, τηλε-εκπαίδευσης και των λοιπών διευκολύνσεων του διαδικτύου. Η ψηφιακή οικονομία απαιτεί στενότερη σύνδεση της εκπαίδευσης με την παραγωγική διαδικασία, καθώς και συνεχή εκπαίδευση από πλευράς των πολιτών.

ΙV. Πώς χρηματοδοτούνται όλα αυτά;

Από τις παρεμβάσεις που προτείνουμε, οι περισσότερες έχουν συγκριτικά περιορισμένο κόστος. Σε περιόδους άλλωστε οικονομικής κρίσης, αποτελεί κοινό τόπο το αίτημα για πρόσκαιρη αύξηση των δημόσιων δαπανών, ιδιαίτερα των επενδύσεων, ώστε να δοθεί συνολικότερη ώθηση στην οικονομία. Στη συζήτηση πάντως για το κόστος των αναγκαίων δράσεων, χρειάζεται να έχουμε υπόψη μας και το κόστος της μη παρέμβασης: Απώλειες στη γεωργία και τον τουρισμό από την υποβάθμιση των υδάτινων πόρων, υψηλά «δικαιώματα εκπομπής» αερίων του θερμοκηπίου από το 2012 και μετά, επιπτώσεις από καταστροφές που απειλούνται λόγω της κλιματικής αλλαγής, είναι σε θέση να δικαιολογήσουν ακόμη και υψηλές δαπάνες για την αποτροπή του χειρότερου.

* Αρκετές παρεμβάσεις μπορούν να χρηματοδοτηθούν από υπάρχοντες ευρωπαϊκούς πόρους όπως τα Διαρθρωτικά Ταμεία, οι χρηματοδοτήσεις για τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα, τα προγράμματα για τις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, ή η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
* Τιτλοποίηση των προβλεπόμενων εσόδων από δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου (προβλέπονται περίπου 2 δις ευρώ το χρόνο, από το 2013) μπορεί να καλύψει μεγάλο μέρος της εθνικής συμμετοχής για προγράμματα μόνωσης κτιρίων και για έργα στις συγκοινωνίες.
* Παρεμβάσεις με άμεση και μετρήσιμη οικονομική απόδοση, όπως στον οικιακό τομέα της ενέργειας, μπορούν να χρηματοδοτηθούν χωρίς επιπλέον πόρους. Χρειάζεται, όμως, πολιτική βούληση για επιβολή συγκεκριμένων δεσμευτικών όρων στα πιστωτικά ιδρύματα αναφορικά με τις χρηματοδοτήσεις αυτές.
* Αναδιάρθρωση στη φορολογία μπορεί να αντλήσει επιπλέον πόρους επιβαρύνοντας σε πρώτη φάση την επιδεικτική κατανάλωση όπως αυτοκίνητα μεγάλου κυβισμού, πισίνες, κατοικίες με αντικειμενική αξία άνω των 1,000,000 ευρώ, ή υπέρμετρη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού.
* Επιπλέον πόροι μπορούν να εξοικονομηθούν με περιορισμό των εξοπλιστικών δαπανών, εγκατάλειψη κάποιων έργων, περιορισμό χαριστικών ρυθμίσεων, αποτελεσματικούς κανόνες διαφάνειας.
* Ιδιωτικές επενδύσεις μπορούν να κινητοποιηθούν σε σημαντικό βαθμό, αν φανεί ότι το κράτος έχει την πολιτική βούληση να επενδύσει σε συγκεκριμένους τομείς. Η εμπειρία από χώρες όπως η Γερμανία δείχνει ότι για, κάθε ευρώ από δημόσιο χρήμα που επενδυόταν στην ανανεώσιμη ενέργεια, ο ιδιωτικός τομέας επένδυε άλλα 6-8 ευρώ
* Δημόσιος δανεισμός για χρηματοδότηση δράσεων εξόδου από την κρίση είναι πάντως, ως ένα βαθμό, αναπόφευκτος. Επιδιώκουμε, όμως, να περιοριστεί στο απολύτως απαραίτητο, να διοχετευθεί αποκλειστικά για επενδυτικούς σκοπούς και να αποπληρωθεί το συντομότερο δυνατόν, καθώς κάθε μακροπρόθεσμος μεγάλος δημόσιος δανεισμός μεταθέτει τελικά τα βάρη στις επόμενες γενιές.

V. Επίμετρο: Χρειαζόμαστε πολύ περισσότερα

Οι παρεμβάσεις που προτείνουμε για την έξοδο από την κρίση, αφορούν μέρος μόνο του προβλήματος και καλύπτουν κυρίως επείγουσες πλευρές του ώστε να κερδίσουμε χρόνο. Αυτονόητο είναι ότι απαιτούν πολιτική βούληση, αλλά και ολοκληρωμένες βιώσιμες πολιτικές τόσο για κάθε τομέα της οικονομίας όσο και για τη συνολικότερη στήριξη της απασχόλησης.

Ο χρόνος που θα κερδίσουμε, χρειάζεται να αξιοποιηθεί για στόχους μακροπρόθεσμους αλλά εξίσου ζωτικούς:

* Για μια αποκεντρωμένη και ανοικτή οικονομία αλληλεγγύης και ισότητας με κορμό την τοπική και περιφερειακή κλίμακα.
* Για πρότυπα ευημερίας που θα παίρνουν υπόψη τα ιδιαίτερα δεδομένα κάθε περιοχής, θα στηρίζονται περισσότερο στην ποιότητα ζωής για όλους και λιγότερο στην κατανάλωση οικονομικών αγαθών, και που θα μπορούν να επεκταθούν σε όλο τον παγκόσμιο πληθυσμό χωρίς να απαιτούν περισσότερους φυσικούς πόρους από όσους μπορεί να μας δώσει ο πλανήτης μας.