Θέσεις που κατατέθηκαν από το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών στη Συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου 14 Σεπτεμβρίου 2010

(Ι) Εισαγωγή

Είναι γνωστό ότι το Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών είχε διαφωνήσει με την απόφαση του Προέδρου Χριστόφια να αναβάλει την προγραμματισμένη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου για ένα μήνα επικαλούμενος «κοινή συναίνεση» (πλην Οικολόγων).

Κατά την άποψη μας χάθηκε (και πάλι) πολύτιμος χρόνος ο οποίος θα μπορούσε να αξιοποιηθεί κατάλληλα εν όψη των κρίσιμων εξελίξεων στο Κυπριακό. Στον μήνα που μεσολάβησε ο Πρόεδρος Χριστόφιας κατέθεσε νέες προτάσεις στο περιουσιακό χωρίς να διαβουλευτεί με το Εθνικό Συμβούλιο, γεγονός που υποσκάπτει την ενότητα λαού και ηγεσίας.

Ως Κίνημα Οικολόγων Περιβαλλοντιστών έχουμε καταθέσει στη συνεδρίαση της 3ης Αυγούστου ένα πολυσέλιδο κείμενο με απόψεις και προτάσεις για τις εξελίξεις στο Κυπριακό. Είχαμε σημειώσει τα αρνητικά ή γκρίζα σημεία του τρίπτυχου προτάσεων του Πρόεδρου Χριστόφια και ζητήσαμε όπως ληφθούν υπόψη οι επιφυλάξεις μας. Αναμέναμε η μικρή αναβολή (μέχρι τις 12 Αυγούστου) να αξιοποιηθεί από τον Πρόεδρο προκειμένου να μελετηθούν οι προτάσεις μας (και άλλων κομμάτων) και με την απαραίτητη συναινετική παρέμβαση του Προέδρου να επιχειρηθεί η απαιτούμενη υπό τις συνθήκες σύγκλιση απόψεων σε μια ελάχιστη έστω βάση. Δυστυχώς απογοητευθήκαμε. Με την αναβολή της συνεδρίασης – που έγινε χωρίς τη δική μας συναίνεση – έχει ναυαγήσει και η τελευταία ελπίδα για έγκαιρο προγραμματισμό και συλλογική δράση.

(ΙΙ) Συζήτηση για το Περιουσιακό

Α) Απαράδεκτες οι Τουρκικές απαιτήσεις

Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες και τα δύο έγγραφα που τέθηκαν υπόψη μας (Ελληνοκυπριακές και Τουρκοκυπριακές προτάσεις) οδηγούμαστε δυστυχώς στο συμπέρασμα ότι σημειώνεται μια διολίσθηση προς τις πρόνοιες του σχεδίου Ανάν στο κρίσιμο ζήτημα των περιουσιών και το βασικό ανθρώπινο δικαίωμα της κατοχής, νομής και χρήσης της περιουσίας.

Στην ουσία πέραν από τη διακηρυκτικού τύπου αναγνώριση του δικαιώματος των νομίμων ιδιοκτητών στη συνέχεια υιοθετούνται διαδικασίες και πρακτικές που ουσιαστικά διαβρώνουν, βραχυκυκλώνουν, εξανεμίζουν και εν τέλη ακυρώνουν στο μεγαλύτερο αριθμό των περιπτώσεων, το δικαίωμα επιστροφής των περιουσιών.

Το σχέδιο Ανάν – το οποίο απέρριψε ο Κυπριακός λαός – επανέρχεται σιγά σιγά κατατεμαχισμένο σε κεφάλαια. Τόσο οι εισηγήσεις του προέδρου Χριστόφια, που τέθηκαν υπόψη των κομμάτων όσο και οι προτάσεις του Έρογλου, έχουν ως αφετηρία τις πρόνοιες του σχεδίου Ανάν και κινούνται ουσιαστικά μέσα στα ίδια πλαίσια.

Παρά τις διαφορές των προτάσεων των δύο πλευρών, δυστυχώς διαπιστώνουμε ότι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο η κατάληξη είναι η ίδια:

Ελάχιστοι νόμιμοι ιδιοκτήτες θα μπορέσουν να αποκτήσουν τις περιουσίες τους στα κατεχόμενα (ή αν θέλετε στις υπό Τουρκοκυπριακή διοίκηση περιοχές) και να επιστρέψουν σ' αυτές. Ακόμα και στις υπό επιστροφή περιοχές τίθενται σοβαροί περιορισμοί και προϋποθέσεις που καθιστούν εν πολλοίς δύσκολη και προβληματική την επανεγκατάσταση των Ελληνοκυπρίων προσφύγων και την εφαρμογή του δικαιώματος ιδιοκτησίας και τίθεται σε αμφιβολία η βιωσιμότητα και λειτουργικότητα των προτάσεων αυτών.

Η βασική διαφορά βρίσκεται στην εμμονή των Τούρκων στην εξασφάλιση στο διηνεκές των εγγυημένων πλειοψηφιών σε πληθυσμό και περιουσίες μέσω της απόφασης για καθορισμό οροφής (ceiling) αλλά και άλλων προνοιών των προτάσεων. Ξεκάθαρος στόχος των Τούρκων είναι η δημιουργία ενός διζωνικού προτεκτοράτου το οποίο θα ελέγχουν πολιτικά, πληθυσμιακά και στρατηγικά.

Επιδιώκουν το κλείδωμα της ποσόστωσης και του κουτσουρέματος του δικαιώματος ιδιοκτησίας μέσω μονίμων παρεκκλίσεων του πρωτογενούς δικαίου. Παρόμοιας φύσης απαίτηση είναι η συμφωνία για τερματισμό και απόσυρση των προσφυγών από το ΕΔΑΔ.

Ακόμα και τα καινούργια στοιχεία στις τουρκικές προτάσεις όπως η εφεύρεση των εναλλακτικών περιουσιών ("alternative property") και η εισήγηση για τον Συνεταιρισμό Ανάπτυξης Περιουσιών (PDE) ενισχύουν τη διζωνικότητα και τη δημιουργία δύο κατά το μάλλον αμιγών πληθυσμιακά περιοχών.

Κατά τα άλλα εξακολουθούν να χρησιμοποιούν ως εργαλείο την ασάφεια όρων και χρονοδιαγραμμάτων, να επιμένουν στην προτεραιότητα του χρήστη, να απαιτούν να αναλάβει η νόμιμη κυβέρνηση το οικονομικό βάρος των παράνομων αποφάσεων του ψευδοκράτους. Ιδιαίτερα αλγεινή εντύπωση προκαλεί η διαπίστωση ότι μέσω των προτάσεων τους οι Τούρκοι επιδιώκουν τη νομιμοποίηση των θεσμών και των αποφάσεων του κατοχικού παράνομου καθεστώτος. Προστατεύουν ακόμα και τις αποφάσεις της παράνομης Επιτροπής Αποζημιώσεων.

Ένα άλλο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό των τουρκικών προτάσεων είναι η προώθηση της αριθμητικής ισότητας σε όλα τα επίπεδα στη συγκρότηση κοινών σωμάτων.

Τα πιο πάνω αποτελούν μέρος μόνο των αρνητικών σημείων που εντοπίσαμε στις τουρκικές προτάσεις.

Η συζήτηση του περιουσιακού υπό αυτές τις συνθήκες αποτελεί σταθμό για την επίτευξη των Τουρκικών στόχων για πλήρη έλεγχο της Κύπρου και ολοκλήρωση της επιχείρησης ΑΤΤΙΛΑ.

Κατ' αρχήν επιβάλλεται να τοποθετηθεί η Κυπριακή ηγεσία κατά τρόπο ξεκάθαρο επί του θέματος των εγγυημένων πλειοψηφιών και να απορρίψει ασυζητητί αυτήν την Τουρκική απαίτηση.

Αν συναινέσουμε έστω και σε μέρος των Τουρκικών απαιτήσεων σε αυτά τα θέματα, κάνουμε ακόμα ένα βήμα προς τη συνομοσπονδία και την επώδυνη διχοτόμηση.

Β) Έποικοι

Η πληροφορία ότι έχει αποσυρθεί η πρόνοια για τους 50000 εποίκους που υπήρχε στο αρχικό κείμενο δεν καθησυχάζει τις επιφυλάξεις μας. Εμείς θεωρούμε ότι το θέμα των εποίκων είναι ένα πολύ σοβαρό αυτοτελές θέμα το οποίο θα έπρεπε να συζητηθεί στα πλαίσια ξεχωριστού κεφαλαίου.

Αυτό που πρωτίστως πρέπει να γίνει με το θέμα των εποίκων είναι να επιχειρηθεί η επαναδιατύπωση της πρότασης / προσφοράς του Προέδρου Χριστόφια για παραμονή 50.000 εποίκων μετά τη λύση του Κυπριακού. Η τακτική επαναδιατύπωσης πρέπει κατά την άποψη μας να περιλαμβάνει όρο ότι κανένας έποικος θα μπορεί να συμμετάσχει στο δημοψήφισμα για τη λύση του Κυπριακού, όπως δυστυχώς έγινε το 2004, διότι παραβιάζεται η αρχή της αυτοδιάθεσης των λαών, όπως εκφράζεται μέσω της διαδικασίας του δημοψηφίσματος (αυτή ήταν και η περίπτωση της Δυτικής Σαχάρας και του Ανατολικού Τιμόρ).

Επαναφέρουμε την πρόταση μας και ζητούμε όπως διερευνηθεί διεξοδικά το θέμα της συμμετοχής των εποίκων σε διαδικασίες αυτοδιάθεσης όπως το δημοψήφισμα.

Επιπλέον πρέπει να τεθούν κριτήρια, συμφωνημένα από πριν ούτως ώστε οι αρχές της Ομοσπονδιακής Κυπριακής Δημοκρατίας να αναλάβουν, με εκ των προτέρων συμφωνημένη διαδικασία, την παραχώρηση της Κυπριακής υπηκοότητας.

Βεβαίως, πριν απ' αυτό – άμεσα – θα πρέπει να απαιτηθεί κατά τρόπο απόλυτο και αποτελεσματικό, η διεθνής απογραφή του γηγενούς πληθυσμού στα κατεχόμενα. Τούτο αποτελούσε και πρόνοια του κοινού ανακοινωθέντος του Εθνικού Συμβουλίου το Σεπτέμβριο 2009 αλλά ουδέν έγινε προς υλοποίηση των συμφωνηθέντων. Υπενθυμίζουμε ότι στο κοινό ανακοινωθέν του Εθνικού Συμβουλίου του Σεπτεμβρίου υπήρχε η εξής αναφορά: «Πριν από τη λύση να διενεργηθεί απογραφή πληθυσμού από αξιόπιστο διεθνή οργανισμό. Το Εθνικό Συμβούλιο στηρίζει τη θέση και τις προσπάθειες που ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας καταβάλλει στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων, για την επείγουσα ανάγκη απογραφής πληθυσμού, ιδιοκτησίας και χρήσης γης. Επίσης, στηρίζει τις προσπάθειες του Προέδρου να επιδιωχθεί μορατόριουμ στην εκμετάλλευση προσφυγικών περιουσιών και στην απόδοση της λεγόμενης ιθαγένειας του ψευδοκράτους».

Δεν αρκεί να τεθεί το θέμα στις διαπραγματεύσεις. Εμείς προτείνουμε να γίνει διεθνής εκστρατεία γι' αυτό το θέμα. Να αναδειχθεί έτσι η νομική και πολιτική πτυχή του εγκλήματος του εποικισμού της Κύπρου από την Τουρκία και να αναγκαστεί η Τουρκία να αποδεχτεί την απογραφή.

Σημειώνεται ότι στο θέμα των εποίκων υπάρχουν πολλές δυνατότητες συνεργασίας με φορείς της Τουρκοκυπριακής κοινότητας που δίκαια ανησυχούν για τον εποικισμό.

Γ) Οι Ελληνοκυπριακές προτάσεις

Ορισμένες ενδεικτικές μόνο παρατηρήσεις επί του σχεδίου των προτάσεων της Ελληνοκυπριακής πλευράς είναι οι ακόλουθες:

1. Δεν διευκρινίζεται τί θα γίνει με την εν γένει εφαρμογή του δικαιώματος ιδιοκτησίας. Θα ανασταλεί για 10 χρόνια;
2. Υιοθετούνται μακράς διάρκειας χρονοδιαγράμματα πέραν των 10 ετών για τη διευθέτηση του προβλήματος των περιουσιών, σε συνδυασμό με εξαιρετικά βραχύχρονη περίοδο προσφυγής στην επιτροπή περιουσιών (2 χρόνια). Επίσης είναι αρνητικό το γεγονός ότι η μη προσφυγή / αίτηση στην επιτροπή περιουσιών συνεπάγεται αυτόματα την έκπτωση του δικαιώματος ιδιοκτησίας (ανάκτηση ή αποζημίωση). Η έμφαση που δίνεται στη διαδικασία των αποζημιώσεων σε συνδυασμό με την ολοφάνερη καθυστέρηση στην ικανοποίηση της απαίτησης για αποκατάσταση θα οδηγήσει με μαθηματική ακρίβεια τους νόμιμους ιδιοκτήτες στην αναγκαστική επιλογή της απαίτησης για αποζημίωση. Είναι λοιπόν δεδομένο ότι οι δύο αυτές πρόνοιες που χαρακτηρίζουν τις Ελληνοκυπριακές προτάσεις καθιστούν εξαιρετικά απίθανη την διεκδίκηση εκ μέρους των ιδιοκτητών της επανάκτησης και χρήσης των περιουσιών τους.
3. Τίθεται ο περιορισμός άμεσης επανάκτησης της περιουσίας / κατοικίας σε σχέση με την ιδιότητα του ιδιοκτήτη ως φυσικού κατοίκου (μέχρι 10 ετών την εποχή της αποξένωσης). Ουσιαστικά ένα τεράστιο μέρος των περιουσιών θα καθίσταται «πρακτικά αδύνατον» να επανέλθει στον ιδιοκτήτη τους αφού αυτός πρέπει να είναι σήμερα πέραν των 46 ετών. Επίσης τίθεται περιορισμός για άμεση ανάκτηση περιουσίας πέραν των 7500 τ.μ.
4. Το θέμα της μεταστέγασης των χρηστών παραμένει άλυτο. Δεν αναφέρεται ποιος έχει την ευθύνη της μετακίνησης των παράνομων χρηστών (ακόμα και των εντελώς παράνομων) ούτε τίθενται χρονοδιαγράμματα. Η σημαντική και κρίσιμη αυτή «λεπτομέρεια» εντοπίζεται τόσο στην περίπτωση των περιοχών που παραμένουν υπό Τουρκοκυπριακή διοίκηση όσο και στις περιοχές που επιστρέφονται. Οι απαιτήσεις που επιβάλλεται να ικανοποιηθούν για να μετακινηθούν οι παράνομοι χρήστες καθιστούν πολύ δύσκολη ως ακατόρθωτη την υπόθεση αυτή.
5. Τα κριτήρια και οι κατευθυντήριες γραμμές βάση των οποίων θα λειτουργεί η Επιτροπή Περιουσιών πρέπει να καθορίζονται εκ των προτέρων και πριν τη λύση.
6. Γίνεται εκ περισσού αναφορά σε Τουρκοκύπριους νόμιμους ιδιοκτήτες στις υπό επιστροφή περιοχές οι οποίοι δεν θα έπρεπε να δικαιούνται να προσφύγουν στην επιτροπή. Το γεγονός αυτό θα υπερφορτώσει τη λειτουργία της Επιτροπή ενώ προωθείται η ανταλλαγή περιουσιών.
7. Δεν τίθεται χρονικός περιορισμός για την υφιστάμενη ανάπτυξη (πότε έγινε π.χ. πριν ή μετά 2004) η οποία να είναι επιλέξιμη για αποζημίωση. Υπάρχουν ασάφειες στο θέμα των τιμών των ακινήτων.
8. Στον υπολογισμό της αποζημίωσης αφαιρούνται οποιαδήποτε οφέλη τα οποία ο αιτητής είχε από τη χρήση περιουσίας που ήταν (νόμιμα ή παράνομα) χρήστης. Δηλαδή τί θα πάρουν οι πρόσφυγες μας που αναγκάστηκαν να κατοικήσουν ή να εργαστούν σε Τουρκοκυπριακής ιδιοκτησίας υποστατικό;
9. Τα δημόσιας ωφέλειας έργα παραμένουν να καθοριστούν από την Επιτροπή Περιουσιών μετά τη λύση.
10. Είναι εξαιρετικά εύκολη η κήρυξη μιας περιουσίας σε «Αζήτητες περιουσίες» ή «προβληματικές περιοχές».
11. Γενικώς η επιτροπή επιφορτίζεται με τεράστιο έργο, με περιττές αρμοδιότητες και καθίσταται όργανο εξαιρετικά αναποτελεσματικό. Το αποτέλεσμα θα είναι να μην επιλυθούν τα προβλήματα περιουσιών για πολλές δεκαετίες.
12. Υπάρχουν πολλές ασάφειες σε ορισμούς και διαδικασίες. Τελοσπάντων ας σημειωθεί ότι αυτά είναι μόνο ενδεικτικά κάποια αρνητικά σημεία των Ελληνοκυπριακών προτάσεων.

(ΙΙΙ) Οι συμπληγάδες της Ευρώπης

Ο Πρόεδρος Χριστόφιας πολύ ορθά διατύπωσε δημόσια την άποψη ότι «η Τουρκία δεν είναι έτοιμη για λύση του Κυπριακού». Τη θέση αυτή διατυπώσαμε σε ανύποπτο χρόνο ως Κίνημα Οικολόγων δημόσια και τεκμηριώσαμε με σαφήνεια στο Εθνικό Συμβούλιο.

Καθώς όμως ο Πρόεδρος Χριστόφιας δημόσια διατυπώνει αυτή την «άβολη αλήθεια», από το άτυπο Συμβούλιο των Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκπέμπονται αντιφατικά μηνύματα. Οι δηλώσεις του Υπουργού Εξωτερικών της Σουηδίας Καρλ Μπιλτ (αλλά και άλλων υπουργών) εκφράζουν ένα άκρατο τουρκισμό που δυστυχώς κυριαρχεί σε πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Τέτοιου είδους δηλώσεις τείνουν να καταργήσουν τον καταλυτικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση του εξευρωπαϊσμού της Τουρκίας, υπόθεση επί της οποίας στηρίζουμε τις ελπίδες μας για δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού.

Κάποιες ευρωπαϊκές ηγεσίες φαίνεται να συμφωνούν με τον Υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, ο οποίος προκλητικά ζητά από την Ευρωπαϊκή Ένωση να ρίξει στον κάλαθο των αχρήστων το πρωτόκολλο της Άγκυρας και να επιτραπεί το άνοιγμα κεφαλαίων της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας χωρίς συμμόρφωση στις υποχρεώσεις της έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κύπρου.

Είναι προφανές ότι οι Ευρωπαϊκές ηγεσίες δεν έχουν καν ασχοληθεί με το τρίπτυχο των προτάσεων Χριστόφια (ή το έχουν απορρίψει), το οποίο προσφέρει στην Τουρκία προοπτικές για απρόσκοπτη συνέχιση των ενταξιακών της διαπραγματεύσεων, με μόνο αντάλλαγμα την εφαρμογή των ψηφισμάτων του ΟΗΕ για την Αμμόχωστο. Θυμίζουμε εμφαντικά ότι η Τουρκία έχει υποχρέωση να παραδώσει την Αμμόχωστο στους νόμιμους κατοίκους της σύμφωνα με αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών που συνεχώς επικαλούμαστε. Το γεγονός ότι προσφέρουμε ανταλλάγματα στην Τουρκία – ως πουπανοπρίτσιν – για να εφαρμόσει τις υποχρεώσεις της, ενδεχομένως να αποτελεί και υπόσκαψη των δικών μας πάγιων θέσεων και προτάσεων.

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι δηλώσεις των υπουργών σημαντικών Ευρωπαϊκών χωρών έγιναν στο περιθώριο του πρόσφατου άτυπου συμβουλίου των Υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου ο υπουργός των εξωτερικών κ. Μάρκος Κυπριανού εξήγησε τα πλεονεκτήματα που παρέχει η πρόταση Χριστόφια για την Αμμόχωστο και το «απευθείας εμπόριο», στην ενταξιακή πορεία της Τουρκίας. Η απάντηση από τον κ. Νταβούτογκλου ήταν να ξεχάσουμε το πρωτόκολλο της Άγκυρας και τις υποχρεώσεις της Τουρκίας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Κύπρου.

Η Τουρκία κρύβει την αδιαλλαξία της πίσω από μια φιλολογία περί άμεσης λύσης, στηριζόμενης στα γεγονότα του 2004. Η στάση αυτή βρίσκει εθελοτυφλούντες συμμάχους. Χρειάζεται μια άλλη πολιτική που θα ξεσκεπάσει την Τουρκική αδιαλλαξία. Η πρόταση του Κινήματος Οικολόγων Περιβαλλοντιστών για απευθείας διαπραγμάτευση με την Τουρκία, στόχο έχει ακριβώς να καταδείξει με σαφή και αδιαμφισβήτητο τρόπο αυτή την «άβολη αλήθεια» και να κλείσει το στόμα κάποιων ευρωπαίων πολιτικών.

(IV) Επίλογος

Για να αποφύγουμε τις συμπληγάδες το πλαίσιο προτάσεων μας είναι:

1. Επαναδραστηριοποίηση των υποεπιτροπών του Εθνικού Συμβουλίου και δέσμευση ενότητας. Στο πλαίσιο αυτό ο Πρόεδρος θα συμβουλεύεται το Εθνικό Συμβούλιο πριν καταθέτει προτάσεις και κυρίως πριν τις εξαγγείλει δημόσια.
2. Πρόταξη του θέματος των εποίκων. Διεθνής κινητοποίηση για ανεξάρτητη απογραφή του πληθυσμού και των περιουσιών στα κατεχόμενα. Επαναδιατύπωση και επεξήγηση της πρότασης για 50.000 εποίκους και καθορισμός κριτηρίων.
3. Επανεξέταση των προτάσεων για εκ περιτροπής προεδρία με σταθμισμένη ψήφο. Λειτουργία υποεπιτροπής του Εθνικού Συμβουλίου για το κεφάλαιο της διακυβέρνησης με συμμετοχή συνταγματολόγων.
4. Εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε τεχνικό επίπεδο στις απευθείας συνομιλίες.
5. Αποτροπή της έγκρισης του λεγόμενου κανονισμού για το απευθείας εμπόριο με πρόταξη της πρότασης για το λιμάνι Αμμοχώστου. Σε αντίθετη περίπτωση, άσκηση του δικαιώματος αρνησικυρίας σε ΟΛΑ τα κεφάλαια της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας. Να μελετηθούν τα δικαστικά μέτρα μέσω του Δικαστηρίου Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.
6. Τροποποίηση των προτάσεων του τρίπτυχου κατά τρόπο που να γίνονται ασφαλείς και να αποφεύγονται γκρίζες περιοχές.
7. Προώθηση της πρότασης για απευθείας διαπραγμάτευση Κύπρου – Τουρκίας. Πρόσκληση σε διεθνείς οργανισμούς και προσωπικότητες να αναλάβουν ρόλο μεσολαβητή μεταξύ Κύπρου – Τουρκίας.
8. Αναβάθμιση της παρέμβασης της Κύπρου στη διαδικασία των Ευρώ-Τουρκικών σχέσεων.